Amerika je još prije potpisivanja Daytonskog mirovnog sporazuma obecala pomoci opremanje Armije BiH, nakon završetka rata. Vojne potrebe Armije, kada su u pitanju oklopna borbena sredstva, procijenjene su na 45 tenkova i 80 oklopnih borbenih vozila. Bosanski celnici koji su ocekivali da ce amerikanci donirati savremenu opremu bili su nemalo iznenadjeni kada su SAD objavile kako ce u BiH poslati tenkove M60A3 i transportere M113A2. Nezadovoljni vrstom i kvalitetom naoružanja cak su pokušali blokirati cijeli program „Opremi i obuci“. U medijima se od tada cesto moglo cuti kako su ta borbena sredstva stara, polovna, skoro neupotrebljiva.

Narocito su tenkovi oznacavani kao loš izbor, isticane su njihove mane, a cesto su izmišljani nedostaci kojima ta vozila u stvari nisu bili opterecena (npr. samozapaljivost motora i sl.). Govorilo se kako M60A3 u eventualnom buducem ratu nije sposoban parirati ni T-55, a kamoli M-84 kojima su opremljene srpske snage.

Kakva je u stvari situacija sa tenkovima M60?

Tenkovi M60 Patton su uvedeni u naoružanje Americke vojske 1960. godine ali se M60A3 koji je dobila VFBiH poceo proizvoditi 1978. Verzija A3 ima znatna poboljšanja u odnosu na osnovni model: termalna presvlaka cijevi topa, laserski daljinomjer, elektronski balisticki racunar za kontrolu vatre, meteorološki senzor, termovizijski nišan (verzija M60A3 TTS), osposobljenost za dejstvo iz pokreta, novi motor, poboljšan hodni dio, bacaci dimnih zrna, osposobljenost za podvodni manevar, pasivne sprave za vožnju i dejstvo nocu, novi koaksijalni mitraljez, mogucnost korištenja nove potkalibarne municije sa penetratorom od osiromašenog urana, nova kupola sa znatno vecom debljinom oklopa...
Tenkovi serije M60 proizvedeni su u preko 15000 primjeraka i koristile su ih vojske više od 20 zemalja. Procjenjuje se da ih se ukupno oko 7000 nalazi u operativnom stanju.Danas su najbrojniji tenkovi oklopnih snaga nekih od najvecih svjetskih vojnih sila, poput Izraela ili Turske.
Kao najveca mana ovog tenka se obicno navodi njegova visoka silueta. On jeste nešto viši od drugih zapadnih tenkova, medjutim vojna doktrina BiH je odbrambena tako da to nema preveliki znacaj. OS BiH ne trebaju tenk za masovne tenkovske duele gdje svaki milimetar siluete mnogo znaci, nego sredstvo za klasicna dejstva – podršku pješadiji i povremene takticke prodore kroz neprijateljske linije. Ta pojacana defanzivna komponenta tenka M60A3 kobinovana sa karakteristiènim bosanskim reljefom poprilicno neutrališe spomenutu manu. Potvrdit ce to i rasprostranjenost ovog tenka u sastavu armija zemalja, inace NATO clanica, ciji je reljef i vojna doktirna slicna našoj.

M60A3 imaju u svom naoružanju i armije nekih islamskih zemalja koje su se u proteklom periodu pokazale prijateljima BiH. Otvorena je dakle mogucnost da BiH saradjuje sa ovim zemljama kod servisiranja, nabavke rezervnih dijelova, municije, obuke i sl. Upravo je tokom 1997. i 1998. izvedena je obuka bosanskih tenkista u Turskoj. Dakle, SAD su pri izboru ovog tenka eliminisali zavisnost BiH samo od njih.
Znajuci kako je, pogotovo u posljednje vrijeme, veoma loše stanje finansiranja oružanih snaga u BiH, trebamo zapravo biti zahvalni amerikancima što nam 1996. nisu poklonili preskupe Abramse. Ovdašnji budžeti jednostavno ne bi mogli podnijeti enormne troškove eksploatacije i održavanja tako sofisticiranih tenkova.
Po procjenama vojnih strucnjaka M60A3 je mnogo bolji tenk od sovjetskih T-55, dok je nešto slabiji od T-72 (M-84). Oklopna zaštita i pokretljivost su lošiji nego kod T-72/M-84, vatrena moc (sa novim tipovima potkalibarne municije) je otprilike jednaka, dok su prednosti: veca vjerovatnoca pogotka cilja prvim hitcem, veca vjerovatnoca pogotka nepokretnog cilja pri gadjanju iz pokreta, termovizijski nišan, vece polje dejstva topa po elevaciji - što mu daje prednost kod upotrebe na brdovitom terenu.

Naravno, vecina ovih podataka se odnosi na osnovne verzije T-72/M-84 i M60A3.
Dosadašnja borbena iskustva pokazala su da je M60 dosta dobar tenk. Prvi put su borbeno upotrebljeni u ratu Izraela i Egipta, 1973. Izraelski tenkisti sa M60 i M60A1 bez problema su izlazili na kraj sa egipatskim T-55 i T-62. Službeni izraelski izvještaji govore da su njihovi M60A3 tokom Operacije Mir za Galileju 1982., uništili 9 sirijskih T-72 u Libanu. Americki izvori tvrde da su tokom Pustinjske oluje 1991. godine, njihovi M60A1 pogotcima iz krace udaljenosti (do 500 m), uništavali iracke T-72 sa ceone strane. Niti jedan M60A1 nije izgubljen od dejstva protivnika.

Na kraju, 45 tenkova M60A3 je stiglo brodom American Condor u Luku Ploce 1997. godine, zajedno sa pratecom opremom, rezervnim dijelovima i municijom. Ukupna vrijednost donirane opreme tada je iznosila oko 20 miliona dolara. Obuku za njihovo korištenje izveli su instruktori firme MPRI u BiH, dok je jedan broj tenkista obuku prošao u Turskoj. Tim tenkovima naoružana je najelitnija jedinica VF, Brigada za brze reakcije. Dobra uvježbanost posada više puta je potvrdjena na vježbama sprovedenim na borbenom poligonu Glamoc.
U rukama dobro uvježbanih posada i uz pravilnu taktiku upotrebe, M60A3 je i danas sasvim solidan tenk. Za ocekivati je da ce ti tenkovi, zajedno sa M-84 ciniti okosnicu oklopnih jedinica Oružanih snaga BiH.

Tehnicki podatci za tenk M60A3
Tip: Glavni borbeni tenk
Posada: 4
Dimenzije:
Dužina tijela (mm) 6 946
Dužina s topom naprijed (mm) 9 436
Širina (mm) 3 631
Ukupna visina (mm) 3 270
Visina tijela (mm) 2 095
Klirens (mm) 450
Masa:
Prazan (kg) 48 684
Borbena (kg) 52 617
Naoružanje:
Top - Tip/Kalibar/Dužina cijevi M68/105 mm/51kalibar
- Borbeni komplet 63
- Stabilizacija u obje ravni
- Polje pomjeranja po pravcu (°) 360
- Polje pomjeranja po elevaciji(°) -10 do +20
- Brzina pomjeranja kupole po pravcu (°/s) 24
- Brzina pomjeranja topa po visini (°/s) 4
Spregnuti mitraljez - Tip/Kalibar M240/7,62 mm
Protivavionski mitraljez - Tip/Kalibar M85/12,7 mm
- Borbeni komplet mitraljeza 7,62 mm 5950
- Borbeni komplet mitraljeza 12,7 mm 900
Dimna zrna 2x6
Gusjenice: T142
Šírina (mm) 711
- Dužina oslanjanja (mm) 4 235
Pogonska skupina i performanse:
Motor - Tip Teledyne Continental Motors AVDS-1790-2C, 12 cilindricni, hladjen zrakom
- Snaga (kW)/(ks)/pri broju obrtaja radilice u minutu 560/750/2400
Transmisija - Tip mehanicka CD-850-6A
- Brzine - Naprijed/Nazad 2/1
Gorivo/Kapacitet rezervara (l) Nafta/1420
Specificna snaga (kW/t) 10,64
Specificni pritisak na tlo (kg/cm.2) 0,87
Maksimalna brzina na putu (km/h) 48,3
- Maksimalna brzina nazad (km/h) 16
- Maksimalna brzina van puta (km/h) 25
Ubrzanje 0 do 40 km/h (s) 28
Radijus kretanja (km) 480
Maksimalni uspon (%) 60
Boèni nagib (%) 30
Rov (m) 2,59
Visina vertikalne prepreke (m) 0,91
Gaz - bez pripreme (m) 1,22
- s pripremom (m) 2,4
Podvodni gaz (m) ?
Zaštita:
Automatski protupožarni sistem HALON 1301
Precistac zraka M13A1
Sistem NHB zaštite Kolektivni M25A1
Oklop – tijelo (valjani èelik):
- Ceona strana-gornji dio (mm) 109@65°
- Ceona strana-donji dio (mm) 85 do 143@55°
- Bokovi (mm) 36 do 74
- Vrh (mm) 36
- Zadnja strana (mm) 25-41
Oklop – kupola (liveni èelik):
- Èeona strana (mm) 254
- Štitnik topa (mm) 127
- Bokovi (mm) 140
- Vrh (mm) 25
- Zadnja strana (mm) 57
Sistem upravljanja paljbom:
Balistièki kompjuter M21 digitalni
Nišan dnevni M105D, noæni pasivni AN/VSS-1
Daljinomjer laserski AN/VVG-2
Oprema za vožnju nocu Pasivni periskop AN/VVS-2
Elektricni sistem: 24V 6 baterija/12V/100Ah
Ostale informacije:
Proizvodjaci Chrysler Corporation, Detroit Tank Plant, USA;
General Dynamics Land Systems Division (GDLS), Warren, Michigan, USA
Prototip 1974
Proizvodnja 1978 - 1983, do 1990 konvertovani stariji M60A1
Cijena (USD) 1,7 mil. (1987)